Researcher: Hanneke van Asperen

Vanaf de vijftiende eeuw worden historische rampen steeds vaker en veelvuldiger in beeld gebracht. De panelen van de Sint-Elisabethsvloed in het Rijksmuseum, geschilderd in de jaren 1490, zijn een vroeg en veel genoemd voorbeeld. Daarnaast waren gedrukte voorstellingen cruciaal voor de verspreiding van informatie over rampen. Houtsneden, etsen en gravures, en later ook lithografieën, waren effectieve media waarmee niet alleen informatie over rampen werd verspreid, maar waarin ze ook werden geïnterpreteerd. Zo is bijvoorbeeld vastgesteld dat hekserij en tovenarij in verband gebracht werd met stormen en misoogsten. Op voorstellingen van hekserij, zoals die van Pieter Bruegel, zijn daarom vaak watersnoden en branden te zien.

De postdoc richt zich op afbeeldingen van een breed scala aan rampen, namelijk watersnoden, branden, epidemieën en stormen. Gekeken wordt naar de functie van deze voorstellingen gedurende een lange periode. Hoe droegen afbeeldingen bij aan de constructie en interpretatie van rampen? Veel van deze voorstellingen moesten bovendien emoties oproepen. Welke visuele middelen zetten kunstenaars in om een affectieve respons te krijgen? Ten slotte kijkt de postdoc naar continuïteit en verandering door terugkerende thema’s en motieven in voorstellingen van rampen op te sporen. Deze visuele patronen zijn essentieel om te kunnen begrijpen hoe processen van canonisatie werken.

De postdoc zal vooral gebruik maken van open access collecties van schilderijen en prenten, zoals Rijksstudio van het Rijksmuseum (Amsterdam), Atlas van Stolk (Rotterdam), het Geheugen van Nederland, Kik-Irpa (Brussel), en gedigitaliseerde museumcollecties en beeldarchieven. Bovendien worden verluchte kronieken, lokale en provinciale archieven en geïllustreerde periodieken doorzocht voor een rijk spectrum aan bronnen.

The Saint Elisabeth’s flood (1421) as seen by a 18th century painter